خبرخون

امروز : پنج شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۵

آخرین بروز رسانی : یک دقیقه پیش

خبرهای امروز : 1167

خبر خون، یک ربات جستجوگر اخبار است. خبرخون یک خبرگزاری نیست. از آنجا که نظارت انسانی برروی اخبار منتشر شده توسط خبرگزاری ها از طرف تیم خبر خون صورت نمی گیرد، در صورتیکه خبری باعث نقض حقوق شما شده است، لطفا با ما تماس بگیرید.

52 سال پیش، ایران برای اولین و آخرین بار دبیر کل بوده است. از آن روز تا به حال ایران -که خود یکی از موسسان این سازمان بوده- دیگر هیچگاه نتوانسته بر کرسی دبیر کلی اوپک تکیه بزند.

موضوع این گزارش: نشست ۱۶۹ اوپک
محورهای نشست اوپک: انتخاب دبیرکل جدید و تعیین سیاست های تولید این سازمان/ 

زمان: امروز /  ساعت ۱۲ و ۳۰دقیقه: افتتاحیه نشست (به وقت تهران). /  ساعت ١٤ و ٣٠ دقیقه: نشست ١٦٩ اوپک پشت درهای بسته/  ساعت ١٨ و ٣٠دقیقه: نشست مطبوعاتی با حضور محمد بن صالح الساده، رییس نشست و البدری، دبیرکل اوپک
حاضران در جلسه: همه وزیران نفت کشورهای عضو اوپک و هیات های همراه
مکان: مقر دبیرخانه اوپک، وین

اهمیت این نشست:
یک|  اینکه «چرا» و «چگونه» بعدتر پاسخ داده می شود اما در نشست امروز قرار است دبیر کل جدیدی برای اوپک انتخاب شود. در روزهایی که تنش میان ایران و عربستان به اوج خود رسیده است، شاید همچنان شانس ایران برای کسب صندلی دبیرکلی نزدیک به صفر باشد اما این موضوع که آیا نماینده نزدیک به ایران انتخاب می شود یا نه، برای این کشور حیاتی است.

 دو| به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از اعتماد ، انتخاب دبیرکل اما همه اهمیت این نشست نیست؛ در روزهایی که قیمت نفت شرایطی بد و بحرانی را تجربه می کند، قرار است سیاست های تولید این سازمان هم تعیین شود. تعیین سیاست تولید نفت، هدف اصلی تشکیل چنین سازمانی بوده است؛ هدفی که حالا رسما رنگ باخته است. این هدف آنقدر ضعیف شده که بهای نفت خام از تابستان ۲۰۱۴ تاکنون از بشکه ای بیش از ۱۰۰ دلار به بشکه ای حدود ۴۴ دلار در این هفته رسید.

قیمت نفت حتی برای مدتی به زیر بشکه ای ۳۰ دلار هم سقوط کرده بود. ژانویه ۲۰۱۵ قیمت نفت کمترین سطح در ۱۲ سال گذشته را ثبت کرد، هرچند که هفته های گذشته با اندکی افزایش بین ۳۵ تا ۴۰ دلار در نوسان بود. پیامدهای سقوط ارزش نفت برای برخی کشورهای تولیدکننده ویرانگر بوده است. از جمله نیجریه که با ۱۷۳ میلیون نفر جمعیت، برای رفع نیازهای مالی به تولید روزانه یک میلیون و ٧٠٠ میلیون بشکه نفت وابسته است. ونزوئلا هم که با تورم سه رقمی دست و پنجه نرم می کند برای پرهیز از ناتوانی در پرداخت بدهی هایش می جنگد. پرواضح است کشورهای عضو اوپک که زمانی به راحتی با افزایش وحدت نظر، توانسته بودند آثار مثبتی برای پیشگیری از سقوط ناگهانی و البته افزایش انفجاری قیمت نفت داشته باشد، امروز بی رمق، تنها به حضور در جلسه های این سازمان تن می دهند. نمونه اش هم طرح فریز نفتی؛ طرحی که سعی داشت سطح تولید نفت بسیاری کشورها را در میزان ماه ژانویه سال ۲۰۱۴ تثبیت کند، اما شکست خورد.

از ماه فوریه سال جاری میلادی (بهمن ماه ١٣٩٤) عربستان و روسیه طرح فریز نفتی را مطرح کردند. آنها می خواستند کشورهای تولیدکننده نفت سطح تولید خود را در میزان تولید ژانویه ٢٠١٦ ثابت کنند تا شاید راهی برای بهبود قیمت نفت باز شود. ایران اما از همان نخستین اظهارنظرها مخالفت خود را اعلام کرد. وزرای انرژی عراق، ونزوئلا و قطر همان روزهای نخست، برای مجاب کردن زنگنه و طرف ایرانی به تهران سفر کردند: اما ایران که تازه از بند تحریم های نفتی رها شده، اصلا زیر بار چنین طرحی نرفت. جالب آنکه عربستان سعودی هم که دید رقیب اصلی منطقه ای اش، ایران، از محدود کردن سطح تولید حمایت نمی کند، به فریز تن نداد و همه چیز به همان شکل قبلی باقی ماند. این پرسش مطرح است: آیا این نشست می تواند راهگشای مشکل قیمت مهجور نفت باشد؟ تحلیلگران نفتی و حتی اعضای اصلی این سازمان می گویند: «نه»؛ اوپک نمی تواند کار خارق العاده ای انجام دهد. هرچند دبیرکل اوپک بگوید: «ما زنده هستیم و برای سالیان سال زنده خواهیم ماند.»

چرا اوپک تضعیف شد
اثر اوپک بر بازار جهانی نفت تاکنون روشن تر از آن بوده که توضیح آن نیازمند اعداد و ارقام باشد. بیش از ٨٠ درصد ذخایر اثبات شده نفت جهان، یعنی بیش از هزار و ٢٠٠ میلیارد بشکه، در اختیار کشورهای عضو این سازمان است. این سازمان بیش از ٤٠ درصد نفت جهان را تولید می کند که این رقم سال ٢٠١٣ معادل 31/6 میلیون بشکه و در سال ۲۰۰۵ اوپک 7/41 درصد در روز بوده است.

نخست| با همه قدرت تولید نفتی که اوپک دارد، این نهاد هم چون همه سازمان های جهانی برای آنکه بتواند اثر در صحنه بین المللی اثرگذاری ویژه داشته باشد، نیازمند «انسجام درونی» است. انسجامی که سال ها است به راحتی دستخوش اختلاف های سیاسی، ارضی- مرزی و ایدئولوژیک شده است. شش کشور از یازده کشور عضو، در منطقه خاورمیانه و در مجاورت هم قرارگرفته اند و مرزهای مشترک دریایی و زمینی مشترک دارند؛ همه آنها با هم اختلاف های مرزی و ارضی دارند. این کشورها اختلاف های سیاسی-ایدئولوژیک هم دارند و اینها را به داخل سازمان کشانده اند. اختلاف ارضی بین ایران و عراق سر اروندرود، عراق و کویت سر دو جزیره «وربه» و «بوبیان»، عراق و عربستان سر منطقه بی طرف حدفاصل دو کشور، عربستان و قطر سر باریکه ای از اراضی جنوبی قطر، عربستان و امارات سر مناطق بوریمی، العین، لیوا، ظفره، زراره و خورالعدید، امارات و قطر سر خورالعدید، مرزهای دریایی و حوزه نفتی بوندوق، ایران و امارات سر جزایر سه گانه و دو کشور عربستان و کویت در مورد فلات قاره دو کشور در خلیج فارس و مالکیت جزایر قارو و وام المرادم، بخشی از اختلاف های تاریخی اعضای اوپک است.

از سوی دیگر بین اعضا تضادهای قومی، مذهبی و ایدئولوژیکی وجود دارد که روابط این کشورها را در زمان تحت تاثیر قرار داده است. این تعارضات ایدئولوژیک هم بیشتر بین کشورهای خاورمیانه ای اوپک و تحت تاثیر سه ایدئولوژی عمده «انقلاب اسلامی ایران»، «ایدئولوژی حزب بعث عراق» و «ایدئولوژی وهابیت عربستان» بوده است. این سه کشور از مهم ترین اعضای اوپک هستند که هماهنگی سیاست های آنها اثر مهمی در روند قدرت اوپک ایفا می کند؛ اما این سه کشور تنش های شدیدی با هم داشته اند.

دوم| تناقض های اساسنامه سازمان اوپک از دیگر دلایل تضعیف این سازمان در گذر زمان است. موضوعی که تشریح آن در حوصله این گزارش نمی گنجد؛ اما برای نمونه می توان به این اشاره کرد که از آن جمله می توان به تناقض بین بندهای (ب) و (ج) ماده ۲ از فصل اول (سازمان و اهداف) اشاره کرد. در بند (ب) بر «تثبیت قیمت ها در بازارهای بین المللی نفت» و در بند (ج) بر ضرورت «عرضه کافی اقتصادی و منظم نفت به ملت های مصرف کننده» تاکید شده است. در حالی که «تثبیت قیمت نفت» با «عرضه کافی نفت» و «به شکل منظم» ممکن است در بسیاری از شرایط، قابل جمع نباشند. چرا که: قیمت نفت تابع عرضه و تقاضا است و تغییر در عرضه و تقاضا موجب تغییر و نوسان در قیمت خواهد شد. برای مثال کشف منابع جدید در کشوری که عضو اوپک نیست، می تواند باعث بالا رفتن عرضه شود، در حالی که تقاضای جهانی همچنان ثابت مانده یا افزایش معادل آن نداشته است. در این حال طبیعی است که بهای نفت کاهش پیدا کند.

سه| اگر چه مساوی بودن حق رای اعضا و مساوی بودن حق عضویت اوپک برای همه اعضا هم از اشکال های ساختاری سازمان اوپک است اما مهم ترین اشکال درون سازمانی وجود نداشتن ضمانت اجرایی برای تصمیم های اعضاست. تصمیم های این سازمان هیچ گونه ضمانت اجرایی خاصی ندارد. کشوری که تصمیم ها را اجرا نکند تنها مورد سرزنش سایر اعضا قرار می گیرد و باید فشار روانی تحمل کند.

چهار| آژانس بین المللی انرژی و البته سیاست های امریکا دیگر عوامل تضعیف نقش اوپک در بازار جهانی نفت بوده است.

پنج| افزایش استفاده از منابع انرژی جایگزین مانند گاز از دلایل کاهش قدرت اوپک بوده است. گذشته از این در سال های گذشته افزایش سطح تولید ذخایر «شیل» رشد چشمگیری داشته است؛ به طوری که آمار اداره اطلاعات انرژی امریکا نشان می دهد تولید نفت امریکا در سال ٢٠١٤ با یک افزایش ١٤ درصدی به هشت میلیون و ٩٧٠ هزار بشکه در روز رسیده که بالاترین سطح تولید این کشور در چهار دهه گذشته بوده است. حال به نظر می رسد اوپک با کاهش بهای نفت توجیه پذیری طرح توسعه ذخایر شیل را زیر سوال برده است؛ به گونه ای که تعداد حفاری های شیل کاهش قابل توجهی داشته است.

چرا ایران دبیرکل اوپک نمی شود
دوران دبیرکلی اوپک را می توان به دو دوره تقسیم کرد: دوره نخست از زمان تاسیس این سازمان تا پیروزی انقلاب اسلامی و دوره دوم از زمان بروز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تاکنون.  در دوره نخست، دبیرکل اوپک بر اساس حروف الفبای نام کشورهای موسس معرفی و مشغول به کار می شد. نخستین دبیرکل این سازمان فواد روحانی از سال ١٩٦٤ تا ١٩٦١ میلادی از ایران انتخاب شد و سپس دبیرکل از اتباع دیگر اعضای موسس به ترتیب عراق، کویت، عربستان و ونزوئلا انتخاب شد. پس از پایان نخستین دوره گردشی دوباره نوبت ایران بود که بر این کرسی تکیه زند. «اما» جنگ ایران با عراق در همان دوره آغاز شد اما کشورهای عربی با دادن پست دبیرکلی به ایران مخالفت کردند. از آن روز تا به حال ایران دیگر نتوانسته دبیرکل اوپک شود. در واقع در همه این مدت تفکر انتخاب دبیرکل اوپک خارج از منطقه خلیج فارس بر این سازمان حاکم شده است و حتی دوره پیش هم با وجود اینکه ایران، عربستان و عراق نامزدهایی را معرفی کردند اما ونزوئلا توانست دبیرکلی اوپک را دور از انتظار همگان از آن خود کند. همزمان با بروز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران کشورهای عضو اوپک تفسیر دوگانه ای از لغت چرخشی کردند. برخی کشورها از «چرخش الفبایی» و برخی دیگر از «چرخش تاریخی» طرفداری کردند. 

امروز، سرنوشت ساز است
آخرین دبیرکل اوپک، عبدالله سالم البدری، ٧٦ ساله، سیاستمدار لیبیایی است که سال ٢٠٠٦ به این سمت رسید. او دو دوره پشت سر هم - یعنی تا سال ٢٠١٢- دبیرکل شد و پس از آن هم برای چهار بار در دوره های یک ساله سمتش تمدید شد. پیش از برگزاری نشست ١٦١ اوپک در تابستان سال ٢٠١٢ قرار بود البدری بازنشسته شود و جای خود را به دبیرکل جدید بدهد، چهار کشور جمهوری اسلامی ایران، عراق، عربستان و اکوادور نامزدهای کاندیداهای خود را به دبیرخانه اوپک در وین اتریش معرفی کردند؛ با این حال تنش ها تا جایی بالا بود که اعضای اوپک در دسامبر ٢٠١٤ (دی ماه ١٣٩٤) دوباره تصمیم گرفتند دوره دبیرکلی البدری را تمدید کنند. به خوبی روشن است که کاندیداهای ایران، عربستان و عراق امروز شانسی برای دبیرکلی ندارند.

هرچند که هرکدام یک نماینده به دبیرخانه اوپک معرفی کرده اند؛ هرچه باشد آنها می خواهند بر یکدیگر فشار را بالا نگه دارند. غلامحسین نوذری، وزیر اسبق نفت، از ایران، مجید المنیف، از عربستان و سامر الغضبان، وزیر اسبق نفت عراق نامزدهای این کشورها هستند. حالا گرچه هفت کاندیدا برای این سمت وجود دارد که ایران، عربستان و عراق کاندیداهای قدیمی اند و امسال اندونزی، نیجریه، اکوادور و ونزوئلا هم کاندیدا معرفی کرده اند اما چرخش شانس میان کاندیداهای ونزوئلا، نیجریه و اندونزی بیش از دیگر کشورهاست. این را بیژن نامدار زنگنه، وزیر نفت ایران هم گفته است. با این همه منابع آگاه پیش بینی می کنند اعضای این سازمان سر انتخاب «محمد بارکیندو» از نیجریه به توافق برسند.

نماینده ای که ایران هم از او حمایت می کند. نیجریه رقیب ایران برای کسب دبیرکلی مجمع کشورهای صادرکننده گاز بود. نماینده نیجریه اما به نفع «محمدحسین عادلی» کنار رفت و او دبیرکل شد. گمانه زنی ها حکایت از این دارد که عربستان از کاندیدای دیگری حمایت می کند اما با این همه امروز روشن می شود که دبیرکل اوپک کیست و اعضای این سازمان چه سیاستی برای حل بحران قیمت نفت اتخاذ می کنند.

دیدگاهی بنویسید

با استناد به ماده 74 قانون تجارت الکترونیک مصوب 1382/10/17 مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه سایت خبرخون مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر می باشد، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوای خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است